Hé, dat wist ik niet...

Tips en wetenswaardigheden
Gebruik het vaartips-zoekveld wanneer je iets niet kunt vinden.
Geen zoekveld? Klik dan op het huisje (home) rechtsboven.

E

Eb Zie getijwater.
Ee De welhaast niet korter kunnende benaming voor een natuurlijke waterloop. Friesland: Ee; Drente: Aa of Ae; Noord-Holland [West-Friesland]: Die, Di'e, D'ij, het IJe, IJ of Y; Brabant: Aa.
Eisen Als een touw of lijn strak, of te strak staat "eist" het. Ook een anker kan "eisen".
Elektriciteit In ons boordnet hebben we te maken met ampères, volts, watts en ohms, zo genoemd naar de vier wetenschappers uit de 19e eeuw die ieder een eigen ontdekking op het gebied van elektriciteit deden. De Fransman Ampère gaf zijn naam aan stroomsterkte, de Italiaan Volta aan spanning, de Duitser Ohm aan weerstand en de Engelsman Watt aan vermogen.
Voor de betekenis van deze vier begrippen kun je elektriciteit vergelijken met water.
Stel je dan voor dat de accu het voorraadvat is, de bedrading de waterleiding, de schakelaar de kraan en de dynamo de pomp die het voorraadvat vult en op druk brengt.

De druk (spanning) in vat en leidingen wordt uitgedrukt in volts, afgekort als V.
De doorstroomsnelheid bij geopende kraan (stroomsterkte) wordt uitgedrukt in ampères, afgekort als A.
Het debiet, de hoeveelheid die het vat per uur kan leveren (capaciteit) wordt uitgedrukt in ampères per uur, afgekort als Ah.
Het verbruik van apparatuur (opgenomen vermogen) wordt uitgedrukt in watts, afgekort als W.
De weerstand in de leidingen wordt uitgedrukt in ohms, Griekse hoofdletter omega W.
Net als bij een waterleiding geldt: hoe dikker en korter de leiding, des te minder weerstand en stroomverlies; hoe dunner en langer de leiding, des te meer weerstand en stroomverlies. Bij te dunne bedrading zal bovendien naast stroomverlies ook warmteontwikkeling en dus brandgevaar ontstaan.
Kijk voor draaddikteberekening bij spanningsverlies.

We onderscheiden twee soorten stroom: gelijkstroom en wisselstroom.
Gelijkstroom (DC = direct current): de stroom vloeit steeds dezelfde kant uit van plus naar min.
Wisselstroom (AC = alternate current): de stroom wisselt vele malen per seconde van richting, uitgedrukt in "herz".
Ons boordnet is 12 of 24 volt gelijkstroom.
Ons thuisnet is 230 volt wisselstroom met een frequentie van 50 herz.

Tot slot twee basisformules voor de rekenaars:
spanning = stroomsterkte x weerstand, ofwel volt = ampère x ohm.
vermogen = stroomsterkte x spanning, ofwel watt = ampère x volt.
Verwant: accu, ampèremeter, boordnet, contactslot, diodebrug, shunt.
Download the 12 volt doctor's practical handbook.
Elektrisch varen Alles over elektrisch varen (elektrovaren) vind je op de site van Evin. Evin staat voor "Elektrisch Varen in Nederland". Erg handig is de pagina met een rekenvoorbeeld voor de benodigde stuwkracht van de elektromotor, waarbij rekening wordt gehouden met het totaal gewicht van de boot (waterverplaatsing incl. passagiers, bagage, accu's, motor, etc.), de stroomlijn van de romp, de opbouw (windgevoeligheid) en het vaargebied. Omdat externe links nogal eens verdwijnen zijn de belangrijkste gegevens ook hier te vinden.
Elementen Bij metaallegeringen op basis van staal, koper of aluminium worden meerdere chemische elementen gebruikt. Hieronder als wetenswaardigheid een opsomming met voornaamste kenmerken:
| atoomnummer | soortelijk gewicht/dichtheid | smeltpunt in °C | symbool |
Aluminium Zeer licht zilverwit zacht metaal. Corrodeert sterk en wordt daarom in scheepsbouw alleen als legering gebruikt en omdat het in de potentiaal rangorde lager staat dan staal als anode. Kijk ook bij trefwoord aluminium. 13 2,7 660° Al
Antimoon of Stibium Zilverwitte, sterk glanzende, brosse, metaalachtige stof. Wordt o.a. gebruikt als toevoeging aan lood en tin, om sterkte en hardheid te vergroten. Tevens in o.a. infraroodapparatuur en halfgeleiders. 51 6,697 630,5° Sb
Cadmium Zilverwit, vervormbaar metaal, corrosiewerend, sterk giftig. Wordt wel als elektrolytische beschermlaag bij andere metalen gebruikt. Verder in batterijen, halfgeleiders en beeldbuizen. 48 8,65 321° Cd
Chroom Chroom wordt gewonnen uit chromiet en vooral gebruikt voor het verkrijgen van corrosie- en hittebestendige legeringen (chroomstaal; chroomnikkelstaal; roestvast staal) en voor het verchromen van metalen. Chromium is een staalgrijs, blinkend, hard metaal. 24 7,14 1907° Cr
Fosfor Fosfor is een niet-metaal. Het is zeer reactief. Witte fosfor ontbrandt bij 40 °C aan de lucht en wordt daarom onder water bewaard. Rode fosfor is stabieler en wordt b.v. toegepast op het strijkvlak van lucifersdoosjes en kan direct gecombineerd worden met vrijwel alle elementen en wordt o.a. gebruikt in fosforbrons, dat zeer goed bestand is tegen metaalmoeheid. 15 1,823 589,5° P
Kobalt Ferromagnetisch, hard, grijs-glanzend metaal. Wordt toegepast in sneldraailegeringen, in magnetische materialen, in hardmetalen en hittebestendige legeringen. 27 8,9 1490° Co
Koolstof In laag gehalte aanwezig in staal. Gebruik als smeermiddel, als ouderdomsbepaling in archeologie en in de chemische industrie. 6 2,267 3527° C
Koper Pletbaar, roodachtig, niet-magnetisch metaal, dat na zilver de grootste thermische en elektrische geleiding heeft. Koper is relatief zacht en zeer duurzaam. De oxidatie is groen van kleur. Aan boord toegepast in electrische bedrading en als zacht gegloeide gasleiding. Legeringen: messing en brons. 29 8,89 1083° Cu
Kwik Het enige metaal dat bij normale temperatuur vloeibaar is. Het is dan een zilverkleurige vloeistof met matige thermische- en goede elektrische geleidbaarheid. De thermische uitzettingscoëfficiënt is bijzonder groot (kwikthermometer). Het stolt bij -38,87 °C, het kookpunt is 357 °C. Een groot aantal metalen lost in kwik op onder vorming van amalgaam (tandvullingen). In veel opzichten gedraagt kwik zich als een edel metaal. Veel toepassingen in de elektrotechniek. 80 13,55   Hg
Lood Zacht, zeer buigzaam metaal met een blauwe glans die aan de lucht snel verdwijnt door de vorming van een laagje oxide. Toepassingen aan boord alleen in loodaccu's en als ballast. 82 11,35 328° Pb
Magnesium Zilverwit, glanzend metaal, dat aan de lucht bedekt wordt door een laagje oxide. Het metaal wordt verkregen door elektrolyse, elektrothermische reductie van magnesiumoxide met koolstof of door een reactie van gebrande dolomiet met ferrosilicium. Magnesium is het lichtste metaal (vliegtuigbouw) en heeft talrijke metallurgische toepassingen. In de scheepsbouw als anode, omdat het in de potentiaal rangorde onderaan staat. 12 1,74 650° Mg
Mangaan Zilvergrijs metaal. Mangaan-koperlegeringen met 80% Mn en 20% Cu vertonen een zeer hoog dempingvermogen voor mechanische trillingen (o.a. scheepsschroeven). 25 7,21 1244° Mn
Molybdeen Zilverwit metaal. Legeringselement van staal en gietijzer om sterkte en hardheid te vergroten. Tevens als smeermiddel bij hoge temperaturen. 42 10 2500° Mo
Nikkel Zilvergrijs, glanzend, taai, goed smeed- en pletbaar en gemakkelijk tot draden te trekken metaal. Nikkel wordt niet aangetast door vochtige lucht, zeewater, basen en zwakke zuren. Een belangrijk element in goede kwaliteit RVS. 28 8,9 1450° Ni
Niobium Glanzend, uiterlijk op platina gelijkend metaal, dat taai en goed smeed-, trek- en persbaar is. Toepassing bij RVS, supergeleiders en hittebestendige legeringen. 41 8,57 2470° Nb
Potas Zilverachtig wit alkalisch metaal (kalium). Zacht en met een mes snijdbaar. Corrodeert snel. Verbrandt in water en wordt o.a. gebruikt voor noodfakkels. 19 0,856 63,38° K
Silicium Blauwgrijs poeder. Het is een uitgesproken niet-metaal en wordt in minder zuivere vorm toegepast in gietijzer-, staal- en aluminiumlegeringen. 14 2,33 1410° Si
Tantaal Grijsachtig, hard metaal, goed smeed- en pletbaar. Legeringen met wolfraam, molybdeen en niobium zijn van belang voor toepassingen bij hoge temperaturen. 73 11,2 2996° Ta
Tin Zilverwit glanzend metaal. Legeringselement in brons, messing, lagermetalen (babbitt), lettermetaal en soldeer. 50 5,75 232° Sn
Titanium Zilverachtig wit metaal, sterk, professioneel gemakkelijk te verwerken en uitstekende corrosiebestendigheid. Eigenlijk onaantastbaar. 22 4,507 1668° Ti
IJzer Grijsachtig metaal, magnetisch, sterk corroderend en bros. Ruwijzer wordt in pure vorm niet of nauwelijks gebruikt. Zie ook: IJzeren schepen. 26 7,874 1538° Fe
Zink Blauwachtig wit metaal; Het is niet sterk en onedel. Wordt gebruikt bij o.a. verzinken van staal en vervaardigen van messing. In de scheepsbouw als anode, omdat het in de potentiaal rangorde lager staat dan staal. 30 7,14 419° Zn
Bron: www.webelements.com
Embarkeren Aan boord gaan, inschepen. Komt van het Franse embarquer. Je kan natuurlijk tegen je gasten zeggen dat ze moeten embarkeren, maar de vraag is wat ze zullen doen. Het tegenovergestelde, van boord gaan, heet debarkeren, hoewel dat eigenlijk alleen wordt gebruikt wanneer de gehele bemanning het schip verlaat.
Emmerzeil
Vierhoekig langsscheeps razeil. In Belgie ook genoemd kladzeil (Antwerpen) of sinjorenzeil (Rupelstreek). Staat slechts over één boeg goed. Over de andere boeg rust het tegen de mast. Dit bezwaar geldt ook voor een spriettuig. Het emmerzeil wordt uitgehouden door een bovenra. Wanneer, zoals op de afbeelding, ook een voetra (onderra) wordt toegepast spreekt men over een loggerzeil. Bij een kleine zeilboot wordt wel gebruik gemaakt van een conducteurlijn of leidsel om bij overstag gaan de voorste nok van de bovenra naar de lijzijde van de mast te trekken [kaaien of inkaken], waarmee voornoemd bezwaar is opgeheven. De marine gebruikte het emmertuig wel als sloeptuig, maar dan met een gespleten zeil, waarvan het voorste gedeelte als fok en het achterste deel als grootzeil werd gebruikt. Men veronderstelt dat de benaming "emmer" afkomstig is van eemer, een type boot dat vanaf de 13e eeuw genoemd wordt en mogelijk zo'n zeilvoering had. In de 19e eeuw moet er op de Schelde nog een vissersvaartuig met dezelfde naam bestaan hebben. Volgens de Maritieme Encyclopedie is er vreemd genoeg vrijwel niets over bekend.
Energie Kijk voor de energievoorziening aan boord bij: accu, acculader, boordnet, dynamo, omvormer en zonnepaneel.
Energy gauge Volledige benaming: Battery Energy Gauge.
Meter waarop de laadtoestand van de accu's in procenten kan worden afgelezen. Verwacht er overigens niet teveel van. Meestal zijn het voltmetertjes in het bereik 10,5 volt = 0% tot 13 volt = 100%. Je kan er alleen conclusies aan verbinden als de accu in rust is. Dus niet tijdens laden en niet tijdens verbruik!
Engels stuurwerk Een eertijds door de Engelse firma Johan Hastie & Co. ingenieus ontwikkelde overbrenging waarbij een as met zowel een linkse als een rechtse wormdraad de draaiverbinding vormt tussen het stuurwiel en de roerkoning. Een systeem dat weinig of geen speling kent. Over de tandwielkast aan het stuurwiel werd een overkapping aangebracht met bij de grote barken en clippers aan de andere zijde vaak een tweede stuurwiel voor de blindeman. Dit geheel van kap en wielen leek sterk op een broodwagen. De overkapping heette dus weldra "broodwagen", ook bij één stuurwiel.
Enkelen Een varende sleepboot zonder sleep is een enkeling en dus aan het "enkelen". Een meer gebruikelijke benaming is varen met de "losse boot". Het overgaan van dubbele meertrossen naar een beperkt aantal, zodat men sneller kan ontmeren, heet ook "enkelen".
Enkhuizer boot
EPIRB Een EPIRB is een noodzender voor op zee. De letters staan voor Emergency Position Indicating Radio Beaken. De EPIRB (uitgesproken als i-purb) zendt automatisch een uniek nummer uit, het z.g.n. MMSI nummer. Dit wordt opgevangen en verwerkt via het weersatellieten systeem. Binnen een bepaalde tijd komt overal ter wereld wel een weersatelliet over, zodat het nooit lang duurt voordat het signaal wordt opgevangen. Het signaal van de EPIRB wordt niet alleen ontvangen door de cospas-sarsat (NOAA weersatelliet), maar ook in minder dan 2 minuten door de Geosar satellieten. Deze satellieten op hun beurt zenden dit noodsignaal, voorzien van positie-informatie, door naar een van de vele GMDSS walstations. Bovendien zendt de EPIRB op een tweede frequentie een "homing" signaal uit dat gebruikt kan worden door kustwacht, marine, of vliegtuigen om de exacte locatie te kunnen peilen. Een EPIRB kan dus geen marifoon vervangen, maar het kan zeker geen kwaad er buitengaats eentje aan boord te hebben. De enige zorg is dat hij niet "per ongeluk" aan staat, want dat gebeurt maar al te vaak.. Officieel heb je een Marcom-B certificaat nodig.
Etat-major De gezamenlijke officieren en adelborsten, die tot de bemanning van een oorlogsschip behoren.
Etiquette Traditionele vaaretiquette, ook wel jachtetiquette genoemd.
- Maak geen overbodig lawaai, geen harde radio en wees  's avonds en 's nachts rustig.
- Veroorzaak geen overbodige golfslag bij gemeerde schepen en roeiboten.
- Wacht bij drukke sluizen netjes op je beurt.
- Vaar bij een wachtsteiger altijd helemaal naar voren en/of sluit goed aan.
- Vaar in een sluis altijd helemaal naar voren en/of sluit goed aan.
- Vraag voor dubbelliggen altijd toestemming, ondanks dat langzij komen volgens het BPR moet worden gedoogd.
- Onderling daadwerkelijk hulpbetoon (sleepje) is evenals groeten een traditie.
- Zorg voor een correcte vlagvoering.
Europanummer Een 7-cijferig uniek scheepsnummer (kenteken) voor de beroepsvaart. De eerste twee cijfers geven het land en de plaats van teboekstelling aan. Het nummer wordt o.a. gebruikt in het Informatie- & Volgsysteem voor de Scheepvaart [IVS].
18..... Frankrijk
20..... t/m 33..... Nederland
40..... t/m 59..... Duitsland
6...... België
70.... Zwitserland
80.... Luxemburg
83.... Polen
84.... Tjechië
85.... Oostenrijk
86.... Hongarije
Met ingang van 1 april 2007 is het Europanummer vervangen door het European Number of Identification (ENI). De reeds bestaande scheepsnummers werden door het cijfer “0” voorafgaand daaraan toe te voegen, omgezet in een 8-cijferig ENI-nummer. Kijk voor een compleet overzicht op Wikipedia.
Ever
Expansievat In de machinekamer vinden we bij oudere motoren een expansievat. Over het algemeen is dat gewoon een doos of fles met ventilerende vuldop, waar verhoging van de koelvloeistof bij hard werkende motor wordt opgevangen. Dus niet zoals het bekende rode expansievat van een CV installatie dat gesloten is en op een andere manier werkt. In zo'n expansievat bevinden zich twee compartimenten, gescheiden door middel van een membraan. Het ene compartiment is gevuld met dezelfde vloeistof als het systeem, het andere compartiment bevat een gecomprimeerd gas. Maak niet de onnozele fout je eenvoudig expansievaatje af te vullen met koelvloeistof. Het zal dan geheid gaan overlopen.
Ezelshoofd De verbindingssteun tussen mast en steng of volgende steng. Een constructie die rond 1570 door Wouter Krijnsz uit Enkhuizen werd uitgevonden. Zie steng en boegspriet.

 

Heel graag op- of aanmerkingen.

Op alle materiaal (layout, tekst en afbeeldingen) rust het auteursrecht van schipper Cees e.a.
Overname van artikelen of delen daarvan is slechts geoorloofd na schriftelijke toestemming.

Mocht je ondanks alle in acht genomen zorgvuldigheid menen rechten te kunnen ontlenen
aan in deze pagina gebruikt materiaal, laat de schipper dat dan zo spoedig mogelijk weten.

verantwoording